آلترناتیو

ماتم نگیرید! سازماندهی کنید!

:مقاله مهمان آلترناتیو

مکتبِ  فرهنگی-تاریخی 
مارک کالیکر، مارکوت کلاین ، زی بیله رایگارت
برگردان : کاووس بهزادی


منظور از مکتب فرهنگی-تاریخی در معنای محدود آن، همانا مثلث سه جانبه ی بین ویگوتسکی، لئون تیف و لوریا است . آنان برای رسیدن به مبنائی تاریخی-ماتریالیستی از یک طرف از    روان شناسی و بازتاب شناسی توضیح داده شده بر مبنای علوم طبیعی و از طرف دیگر از روانشناسی درک شده بر مبنای علوم فلسفی فاصله گرفتند: آن ها برای یافتن سرنخِ کارکردهای انسان در مدارج عالی تر و خودویژه تر به جستجو در پائین ترین سطحِ کنشِ روان، نهایتاً در کارکرد فیزیولوژیکی شان پرداختند. کنش نشأت گرفته از حوزه مادون انسان، در بازسازی دوباره در تکاملِ نوع و به طور هم زمان درونی سازی روندهای فرهنگی و نهایتاً در روابط واقعی بین انسان ها درک شد. هدف مکتبِ فرهنگی-تاریخی پیوند بین پرداخت های مبتنی بر تاریخ طبیعت، تاریخ بشری و تجربی بود. به خصوص لئون تیف مدافع این نظریه بود که برای درکِ جهت گیری های ویژه انسان بایستی تمام فعالیت های زندگی انسان و هم چنین تکاملِ موجودات مادون انسان را مد نظر قرار داد.

لِف.سمیونوویچ ویگوتسکی
نقطه ی عزیمت
ویگوتسکی که ”موتزارت روان شناسی“ نیز نامیده شده تحت تأثیر روانکاوان متعدد روس و اروپای غربی بود. او در نوشته های متفاوتش به چالش انتقادی با مکتبِ ورسبورگ، روان کاوی و هم چنین با مبتدیان روان شناسیِ شناخت پرداخت. استنادات او به جلد اول روان شناسی خلق ها از لاساروس و اشتاینت هال بود .
سالشمار زندگی
1896، لِف سمیونوویچ ویگوتسکی در اورشه در روسیه سفید امروزی به دنیا آمد او بچه ی دوم از هشت کودک خانواده بود. پدر او مدیر بانک گومل بود. 
17 ـ 1913، تحصیل حقوق در مسکو.
24 ـ 1918، ویگوتسکی در گومل به عنوان معلم و کارگر فرهنگی مشغول به کار بود . او به انستیتوی روان شناسی در دانشگاه مسکو رفت. در آن جا دست به اولین آزمایشات تحقیقی در زمینه ی روان شناسی رشد، روان شناسی تعلیم و تربیت و پاتولوژی روان زد. آغاز کار با لئون تیف و لوریا.
1924، در کنگره دوم همگانی روان-عصبی در لنینگراد به ویگوتسکی امکان معرفی کارش -متد تحقیقات بازتاب شناسی و روان شناسی- داده شد.
1925، شرکت در کنفرانس بین المللی برای آموزش کودکان ناشنوا در لندن و تأسیس انستیتوی کاستی شناسیِ تجربی.
1926، ویگوتسکی به خاطر بیماری سل  به مدت شش ماه در آسایشگاه بستری شد.
1927، نگارش یک اثر برنامه ای. بحران         روان شناسی بر بستر اهمیت تاریخی اش در همان سالی نوشته شد که بحران بولرز انتشار پیدا کرد (اثر ویگوتسکی اما تقریباً نیم قرن بعد منتشر شد ).
1928 ـ 31، فعالیت مشترک تنگاتنگ با لئون تیف و لوریا. ویگوتسکی به همراه با همکارانش اولین پیش نویس تئوری فرهنگی تاریخی را تهیه کرد.
1931، کار تحقیقی و تدریس در مسکو، لنینگراد و خارکوف.
1934، ویگوتسکی اولین کتاب های پیژت در مورد روان شناسی کودک را به تفصیل مورد انتقاد قرار داد. مریضی دوباره. او در مسکو در نتیجه پیامدهای بیماری سل اش درگذشت. از ویگوتسکی 80 دست نوشته منتشر نشده باقی مانده است. مجموعه مقالات علمی فکرکردن و حرف زدن در مسکو منتشر شد.
فکرکردن و حرف زدن
مشهورترین  اثر ویگوتسکی فکرکردن و حرف زدن (1934، 1964، 1974) مجموعه مقالات علمی اوست که پس از مرگ او منتشر شده است. این مجموعه مقالات مدت کوتاهی پس از انتشار به مدت 20 سال در اتحاد جماهیر شوروی متوقف شدند.
در چهارمین فصل این کتاب به منشاً فکرکردن و حرف زدن کودک پرداخته شده است. به نظر ویگوتسکی فکر کردن و صحبت کردن ریشه های مختلفی دارند. بدین ترتیب در پروسه رشد زبانی کودک می توان یک مرحله پیش عقلی و هم چنین مرحله پیش مدرسه ای را مشاهده کرد. تا دوره ی معینی نیز رشد زبانی و رشد فکری مسیرهای متفاوتِ مستقل از یکدیگر را طی می کنند. بعدها فکرکردن به شکل سخن گفتن و حرف زدن جنبه فکری پیدا می کند. فرآیند فکرکردن و صحبت کردن که در ابتدا مستقل از یکدیگر هستند در مسیر رشد بعدی  به گزینه ی واحدی تبدیل    می شود. این گزینه در فصل هفتم:  فکر و واژه  مورد بررسی قرار گرفته است .
اهمیت این گزینه در لحظه ساختن واژه و به طور هم زمان تعمیم دادن یک واژه از جنبه ی فکری است. پس از آن، معنا یافتن یک کلمه پدیده ای فکری ست هم چون حرف زدن. وجه بیرونی، آوائی و درونی، معنائی زبان در جملات تک واژه ای گزینه ی مشخصی را شکل می بخشند. در این جا روند زیرشکل می گیرد: ”وجه معنائی زبان روند رشدش از کل به جزء، از جمله به واژه می باشد، وجه بیرونی زبان برعکس روند رشدش از جزء به کل و از واژه به جمله است“ (همان جا.، ص302 ) اهمیت این روند رشد نه فقط در ساختن یک واژه یا چند واژه است بلکه در این جا می توانند افکاری شکل بگیرند که دیگر با وجه آوائی پیوندی نداشته باشند.
به زعم ویگوتسکی گفتار خودمحورانه مورد مشاهده  قرار گرفته پیاژه براساس ساختارش هنوز گفتاری بیرونی و براساس کارکرد روانی اش دیگر گفتار درونی است. ویگوتسکی بر بستر آزمون هائی انجام شده در کودکستان ها نشان داد که گفتار خودمحورانه، دوران گذار از گفتار بیرونی به درونی است (و نه برعکس). بنا بر این گفتار خودمحورانه هنوز نشان دهنده فردیت یافتگی ناکافی است -و نه آن طور که پیاژه مطرح می کرد نمادِ اجتماعی بودن ناکافی. زبانی که در ابتدا فقط  جامعه گرا مورد استفاده قرار می گیرد برای دیگران هم چون زبانی به منظور مخاطب قرار دادن دیگران (یعنی برای فکر کردن) به نظر می رسد.
گفتار خود محورانه
به زعم ویگوتسکی ( 1934، 1964 ، 1974 ، ص 317 ـ 333 ) تکامل زبان  نه آن طور که پیاژه مطرح کرد از فکرکردن بی گفتار به گفتار خودمحورانه و از گفتار خودمحورانه به گفتار اجتماعی بلکه برعکس از سخن گفتن اجتماعی که از همان آغاز موجود است به گفتار خودمحورانه و از گفتار خودمحورانه به گفتار درونی می باشد. ویگوتسکی برای گفتار خود محورانه خصلت های زیر را قائل است:
· گفتار خودمحورانه به عنوان پدیده ای در حال گذار: گفتار خودمحورانه پدیده ای در حال گذار در راستای گفتار بیرونی به گفتار درونی است.
· ساختار و عملکرد گفتار خودمحورانه: گفتار خود محورانه بر اساس ساختارش نمادِ گفتار بیرونی و بر اساس عملکردِ روانی اش نمادِ گفتار درونی است.
· کوتاه کردن گفتار بیرونی به درونی: گفتار درونی در مقایسه با گفتار بیرونی ناقص و چند تکه می باشد. کوتاه شدن این گفتار در حذفِ کلی عنصر لفظی، در خلاصه ی نحوه ی استفاده از گزاره و همچنین در چیرگی مفهوم در پروردن ساختار معنائی  است.
· ذهنی کردن: تبدیل گفتار به فکر به هیچ وجه به معنی فقط حذف بازگوکردن بلکه عمدتاً به معنی ذهنی کردن و غیر مادی کردن گفتار است .
· عینی کردن: پروسه ی معکوس، تبدیل فکر به گفتار  به معنی عینی کردن و مادیت بخشیدن به فکر است.
به زعم ویگوتسکی معنای لغوی (وابستگی نسبی به مفهوم، بر بستر گنجینه لغوی) و محتوای فکری (مرتبط با مفهوم، وابسته به منافع) مراحل کارکردهای روانی عالی تر هستند. ویژگی اساسی آنان این است که از طریق نمادها به دیگران منتقل می شوند. بدین ترتیب نمادها عامل سوم ارتباط برقرارکننده در مناسبات بین دو فرد و هم چنین مناسبات فرد با خودش می باشند. مدل های کم یا بیش گفتاری به عنوان ابزار (درونی) کمکی برای هدایت و تسلط بر فکرکردن و هم چنین رفتار بیرونی می باشند. همین که کودک  ابزارِ کمکیِ گفتاری و دیگر سیستم های فرهنگی علامت گذاری (سیستم اعداد) را یاد می گیرد، کارکردهای ذهنی (نظیر یادآوری، توجه) دگرسان می شوند و وقتی که او مدل های علمی را یاد می گیرد ساختار ذهنی از نو سامان می گیرد. (به طور مثال در حوزه ی یادآوری: مواد طبقه بندی شده و در یک ردیف منطقی به کار گرفته می شوند) این امر به این دلیل صورت می گیرد که مدل های علمی برای کودک امکانِ گرفتن نتیجه گیری های مشخص و بی واسطه را فراهم می کنند (به طور مثال: حیوان شیرخوار تخم نمی گذارد).
متد:
 ویگوتسکی سعی کرد از طریق تجزیه و تحلیل معنا و مفهوم کنش ها (به خصوص در حوزه گفتاری) و آزمایشات تا حد امکان عملی به ماهیت پروسه های درونی (به خصوص تفکر) پی ببرد. از آن جایی که او کنش های روانی درونی را به عنوان نمادِ کنش های بیرونی (کار، صحبت کردن) ارزیابی می کرد، در  بررسی های تجربی گفتار خودمحورانه کودکان آن هم در شرایطِ بسیارکم تغییریافته (مصنوعی) روزمره (به طور مثال در مهد کودک)، ارزش متدولوژیک ویژه ای قائل بود. (از لحاظ متدولوژیک می توان آن را تقریباً هم تراز با واقعیت های عینی قرار داد که روان شناسی توده ای می تواند به آنان بپردازد)، بدین ترتیب امکان زیر نظر قرار دادن آن چه را که از جنبه ی  درون روانی از اهمیت برخوردار است، در بروز خارجی اش آن هم با جلوگیری از عملکرد مصنوعی فراهم گردید.
 پذیرش
در سال 1936 کمیته ی مرکزی حزب کمونیست شوروی قطعنامه ای در باره ی انحراف تعلیم و تربیت در بطنِ سیستم آموزش و پرورش خلق ها صادر کرد که بر مبنای این قطعنامه بایستی از پراکسیس آزمایشی که از لحاظ علمی مشکوک است جلوگیری به عمل آورده شود. بر اساس این مصوبه نه تنها روان شناسی آزمونی بلکه کلیه ی حوزه های روان شناسی زیر ضرب قرار گرفتند که تا سطح روان شناسی بازتابی و روان شناسی فرق نگر تقلیل پیدا نمی توانستند بکنند. بنا بر این مجموعه مقالات فکرکردن و صحبت کردن که اکثراً جهت گیری فرهنگی داشتند اجازه ی انتشار بیرونی شان لغو گردید. تازه در سال 1956 چاپ جدید این مقالات انتشار یافت. در سال 1962 اولین ترجمه نوشته فکرکردن و صحبت کردن به زبان انگلیسی با مقدمه ای از برونر انتشار پیدا کرد. 1964 چاپ اول این نوشته به زبان آلمانی توسط انتشارات آکادمی در جمهوری دمکراتیک آلمان و در سال 1974 این اثر در جمهوری آلمان توسط انتشارات فیشر در فرانکورت ام.ماین منتشر شد. ناشر آن نیز یک جامعه شناس بود (توماس لوکمن).
در انستیتوهای روان شناسی دانشگاه های غربی فقط تعداد کمی پروفسور، کارمند و دانشجو با آثار ویگوتسکی آشنا بودند. آن چه را که او به عنوان تدارک ضروری گفتار فکری که روندی منفک از صحبت کردن خودانگیخته و تداعی آزاد ارزیابی کرد، نیز مورد انتقاد قرار گرفت (گالیکر، 1977).
تأثیرات علمی
ویگوتسکی در دوران عمر کوتاهش فقط کارمندان و همکاران مستقیمش را تحت تأثیر قرار داد. در این جا می توان در درجه ی اول از لئون تیف و لوریا نام برد که هر دو آشنائی با ویگوتسکی را به واقعه علمی تعیین کننده ای در زندگی شان قلمداد کردند. لئون تیف گزینه تمایز بین مفهوم و ارزش را که از پاول هان اخذ کرده بود بسط داد. او بین مفهوم عینی ارزش های فردی که بستگی به علایق فردی دارند تمایز قائل می شد (به طور مثال: نمرات درسی یکسان، ارزش یکسانی بین همه ی شاگردان ندارند).
آزمایشات و نگرگاه های ویگوتسکی در مورد گفتار خودمحورانه از ارزش تئوریک تعیین کننده ای برخوردار هستند. در صورت درست بودن نظریه او در این زمینه نقطه ی عزیمتِ بر مبنای فردیتِ روان شانسی، روان شناسی اجتماعی و روان شناسی عمومی برای مدت زیادی قابل اتکا نمی باشند، چرا که در آینده مبنای کنش های درونی روانی و کلِ آن چه را که برای فرد از اهمیت برخوردار است را بایستی شالوده مناسبات اجتماعی و در نهایت  فورماسیون اجتماعی قرار داد. چالش انسان با طبیعت، ابزار تعیین کننده ی فرم کنش انسان در رأس این تئوری قرار می گیرد (هم چنین مراجعه شود به گالیکر ، 1980).
تأثیرات عملی
به زعم ویگوتسکی نباید در تلاش های روان شناسی -تربیتی را با کودکانِ ناشنوا، نابینا و یا با دیگر معلولیت ها در درجه ی اول برکاستی های بیولوژیک متمرکز کرد، بلکه بایستی مرکز توجه بیش از هر چیز به شرایط اجتماعی معطوف شود، شرایط اجتماعی که این کودکان در آن زندگی می کنند و اغلب  آنان را کودکانی ”ناقص“ بار آورده  است. هم یاری با دیگر ابزار فرهنگی که موفقیت هایی حتی برای کودکان غیر معلول نیز به همراه می آورد که این هم یاری ها  با افزایش سن همواره از ارزش ویژه ای برخوردار می شوند. این هم یاری ها عناصر مصنوعی ارتباط برقرار کننده بین تحریکات مصنوعی و واکنش های طبیعی هستند که در مورد کودکان معلول منجر به پذیرشِ فرهنگی   نارسائی های طبیعی می شوند.
Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

اطلاعات

این ورودی در ژانویه 25, 2012 بدست در عمومی فرستاده شد.
%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: